Giữa làn sóng AI phát triển mạnh mẽ, đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm nay đã gợi nhắc người trẻ về giá trị của năng lực mà công nghệ khó có thể thay thế: sự thấu cảm.
AI có thể phân tích dữ liệu, nhưng không thể thay thế trải nghiệm con người
Đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm nay đã thu hút sự quan tâm của dư luận khi đặt ra câu hỏi về cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo nên “sự cộng hưởng trí tuệ”. Đây cũng là vấn đề đang được nhắc đến nhiều trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện sâu rộng trong học tập, công việc và đời sống.
Thực tế, công nghệ không được tạo ra để thay thế con người mà để hỗ trợ và khuếch đại năng lực của con người. Tuy nhiên, để tạo nên sự cộng hưởng đó, người trẻ cần sở hữu những giá trị mà AI khó có thể thay thế, trong đó có năng lực thấu cảm.
AI có thể xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ, đưa ra các thống kê và dự báo chính xác, nhưng không thể cảm nhận những trải nghiệm rất đời thường của con người. Công nghệ có thể cho biết tỷ lệ người cao tuổi sống một mình tại các đô thị, nhưng không thể hiểu được cảm giác cô đơn của những người ông, người bà mong chờ một cuộc trò chuyện với con cháu. AI có thể phân tích mức chi tiêu của các gia đình trẻ, nhưng không thể cảm nhận áp lực mà các bậc cha mẹ đang đối mặt khi cùng lúc cân bằng công việc, chăm sóc con cái và phụng dưỡng cha mẹ.
Tương tự, trí tuệ nhân tạo có thể nhận diện xu hướng hành vi nhưng khó thấu hiểu những khoảng cách cảm xúc giữa các thế hệ trong một gia đình. Giá trị của một bữa cơm sum họp, một khoảng sân nhỏ để trò chuyện hay những khoảnh khắc kết nối giữa các thành viên là những điều không thể được phản ánh đầy đủ qua các con số hay thuật toán.
Chính những trải nghiệm, cảm xúc và nhu cầu chưa được gọi tên ấy mới là nguồn gốc của những ý tưởng sáng tạo có giá trị. Trong thời đại AI, đây vẫn là “mỏ vàng” của insight, là nền tảng để tạo ra các giải pháp thực sự xuất phát từ con người và dành cho con người.
Thấu cảm – nền tảng của đổi mới sáng tạo
Tại các buổi tọa đàm thuộc khuôn khổ cuộc thi IKI Co-Creation – Đồng sáng tạo không gian sống gắn kết, nhiều chuyên gia đã chia sẻ về Design Thinking (Tư duy thiết kế) – phương pháp đổi mới sáng tạo đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới. Điểm cốt lõi của phương pháp này là lấy con người làm trung tâm, từ đó tìm ra những giải pháp thực sự phù hợp với nhu cầu thực tế.
Theo bà Phạm Lan Khanh, Trưởng ban tổ chức cuộc thi, sáng tạo không bắt đầu từ những ý tưởng vĩ mô, mà bắt đầu từ sự thấu hiểu con người. Khi hiểu đủ sâu về đối tượng mà mình hướng đến, những giải pháp được tạo ra sẽ có tính ứng dụng và giá trị bền vững hơn.
Đó cũng là lý do thấu cảm được xem là bước khởi đầu của mọi quá trình sáng tạo. Người làm sáng tạo giỏi không chỉ lắng nghe những gì người dùng nói, mà còn quan sát, phân tích để nhận diện những nhu cầu tiềm ẩn, những mong muốn chưa được bộc lộ và cả những khó khăn còn bị che giấu phía sau hành vi thường ngày. Chính sự thấu hiểu ấy là nền tảng để tạo nên những ý tưởng có khả năng giải quyết vấn đề một cách thực chất và tạo ra giá trị lâu dài.
IKI Co-Creation: Không gian để người trẻ tạo nên “cộng hưởng trí tuệ”
Tinh thần thấu cảm mà cuộc thi IKI Co-Creation – Đồng sáng tạo không gian sống gắn kết hướng đến xuất phát từ quan điểm của đơn vị khởi xướng là Công ty Cổ phần Đầu tư An Khải Hưng, chủ đầu tư dự án IKI Village. Theo đó, mọi giải pháp có giá trị đều bắt đầu từ việc thấu hiểu con người, bởi không thể kiến tạo một không gian sống phù hợp nếu chưa thực sự hiểu nhu cầu và cảm xúc của những người sẽ sống trong đó.
Từ triết lý này, cuộc thi đặt ra bài toán dành cho sinh viên trên cả nước: Làm thế nào để kiến tạo những không gian sống giúp gia đình gắn kết nhiều hơn giữa nhịp sống hối hả? Không gian sống không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt mà còn cần trở thành nơi nuôi dưỡng cảm xúc, khuyến khích sự tương tác và tạo cơ hội để các thế hệ gặp gỡ, sẻ chia nhiều hơn. Đây là những vấn đề mà AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhưng để tìm ra lời giải thực sự phù hợp vẫn cần đến sự quan sát, trải nghiệm và thấu cảm của con người.
Không dừng lại ở một cuộc thi ý tưởng, IKI Co-Creation được xây dựng như một môi trường học tập thực tiễn dành cho sinh viên từ đa dạng các ngành như kiến trúc, thiết kế, truyền thông, marketing hay khoa học xã hội. Tại đây, người tham gia có cơ hội rèn luyện kỹ năng quan sát, tư duy phản biện, tìm kiếm insight và phát triển giải pháp dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng.
Đồng hành cùng cuộc thi là hội đồng giám khảo và ban cố vấn gồm hơn 50 chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân. Các đội thi được hướng dẫn trực tiếp trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện đề án và trình bày trước hội đồng chuyên môn. Những ý tưởng xuất sắc không chỉ được giới thiệu tại triển lãm của chương trình mà còn có cơ hội được xem xét triển khai thực tế tại dự án IKI Village.
Thông qua sân chơi này, ban tổ chức mong muốn truyền tải thông điệp rằng sáng tạo bền vững không chỉ bắt nguồn từ công nghệ hay dữ liệu, mà trước hết phải xuất phát từ sự thấu hiểu con người. Trong kỷ nguyên AI, thấu cảm chính là năng lực giúp người trẻ tạo nên giá trị khác biệt và đóng góp những giải pháp ý nghĩa cho xã hội.
Tham khảo thông tin chi tiết cuộc thi IKI Co-Creation tại:
- Website: https://ikicocreation.ikivillage.vn
- Fanpage: https://www.facebook.com/ikicocreation
- TikTok: https://www.tiktok.com/@ikicocreation
- Email: ikicocreationseries@gmail.com
Nguồn: Báo Thanh Niên
